Strona Główna
SAMOLOTY
Niedziela, 21 październik 2018 r.
TS-11 "ISKRA"
  

W połowie lat 50. ubiegłego wieku w wyposażeniu jednostek szkolnych wojsk lotniczych pozostawały wyłącznie samoloty tłokowe, tymczasem w pułkach lotnictwa myśliwskiego wykorzystywano już odrzutowe samoloty Mig-15. W związku z tym w Inspektoracie Lotnictwa podjęto decyzję o budowie nowoczesnego samolotu szkolnego, który na wiele lat miał zaspokajać potrzeby lotnictwa. Opracowanie projektu zlecono w 1956 roku zespołowi konstrukcyjnemu pod kierownictwem doc. mgr inż. Tadeusza Sołtyka z Instytutu Lotnictwa.

Nowa konstrukcja otrzymała nazwę TS-11 Iskra. Był to pierwszy samolot o napędzie odrzutowym od podstaw skonstruowany w Polsce. W 1958 roku w PZL Okęcie rozpoczęto budowę czterech prototypów (jednego do prób statycznych i trzech do prób w locie). Pierwszy płatowiec ukończono w 1959 roku. Posłużył on do prób wytrzymałościowych i zmęczeniowych. Drugi prototyp, oznaczony numerem 02, był napędzany importowanym silnikiem Viper 8. Budową tej maszyny zakończono w grudniu 1959 roku, a pierwszy lot odbył się w lutym 1960 roku. Po próbach fabrycznych i państwowych samolot poddano ocenie stwierdzono, że w pełni spełnia on założone wymagania i nadaje się do szkolenia pilotów samolotów myśliwskich i myśliwsko-szturmowych. W 1968 roku zakłady PZL Mielec opuścił pierwszy egzemplarz Iskra bis 1H-0326, wyposażony w silnik SO-01 polskiej produkcji.

Od początku lat 90. ubiegłego wieku niemal każdy pułk wyposażony w samoloty bojowe miał kilka egzemplarzy TS-11 Iskra bis DF, należących do różnych serii produkcyjnych, a wraz z wycofywaniem ze służby samolotów SBLim-2 i MiG-21UM, w pułkach na Iskrach zaczęto szkolić pilotów. Maksymalny pułap: 11500 m. Maksymalna prędkość: 740 km. Maksymalny zasięg: 1250 km.
 

      
 

 
PZL-130 "ORLIK"
 
Na przełomie lat 70. i 80. ubiegłego wieku w biurze konstrukcyjnym PZL Warszawa-Okęcie z inicjatywy mgr inż. Andrzeja Frydrechewicza rozpoczęto prace nad samolotem szkolno-treningowym. Początkowo samolot wyposażono silnik tłokowy, później planowano montaż turbinowego silnika śmigłowego. W 1981 roku opracowano projekt wstępny. Samolot oznaczono PZL-130 i nazwano Orlik. W 1984 roku ukończono drugi prototyp przeznaczony do badań w locie i wyposażono w silnik tłokowy M-14Pm. Pierwszy lot na tym samolocie wykonano w październiku 1984 roku, a w styczniu oraz grudniu 1985 roku oblatano prototypy nr 003 i nr 004. Prototyp nr 003 (SP-PCB) był demonstrowany w Chinach, a nr 004 (SP-PEC) był demonstrowany na 36. Międzynarodowym salonie Lotniczym i Astronautycznym w Paryżu. Pod koniec 1985 roku egzemplarz nr 004 przetransportowano do Kanady, gdzie wyposażono go w turbinowy silnik śmigłowy PT6A-25A. Zamontowano w nim też nową instalację hydrauliczną, nową instalację tlenową, nowe przyrządy pokładowe i zestaw urządzeń nawigacyjnych firmy Bendix King. Pod każdym skrzydłem zainstalowano po dwie belki do podwieszania dodatkowych zbiorników paliwa lub uzbrojenia. Samolot nazwano PZL-130 T Turbo Orlik.
Obecnie używanym w polskich Siłach Powietrznych samolotem podstawowego szkolenia lotniczego jest PZL-130TC-1 Orlik. Samolot ten jest rozwojową wersją wspomnianego PZL-130T. Zamontowano w nim czeski silnik Walter 601T z pięciopłatowym śmigłem. W samolocie zastosowano wyposażenie w większości polskiej produkcji i zachowano układ przyrządów w kabinie podobny do układu, jaki przyjęto w samolocie TS-11 Iskra. Ponadto zainstalowano fotel katapultowy, rejestrator parametrów lotu, nawigacyjny odbiornik satelitarny, transponder oraz odbiornik radiomarkera. Maksymalny pułap: 10000m. Maksymalna prędkość: 560 km/h. Maksymalny zasięg: 1100 km.

    

 


 
M-28 "BRYZA"
 
W 1993 roku
został oblatany prototyp zmodernizowanej przez PZL Mielec wersji samolotu An-28, nazwanej "M-28". Następnie odbył długi rajd akwizycyjny w obu Amerykach. Zaowocowało to zamówieniami na M-28 (był produkowany pod nazwą Skytruck). W samolocie zamontowano m. in. system centralnego tankowania i awaryjnego zlewu paliwa, zmodernizowano drzwi luku wejściowego, zaprojektowano wejście boczne ze składanymi schodkami, zainstalowano nową goleń przednią koła.

 Kilka samolotów oznaczonych M-28B1 Bryza z silnikami PZL-10S i nowymi pięciopłatowymi śmigłami trafiło do eskadr i pułków lotnictwa transportowego i do lotnictwa Marynarki Wojennej. Obecnie trzy Bryzy M-28 są użytkowane w 36. Specjalnym Pułku Lotnictwa Transportowego. Maksymalny pułap: 6000 m. Maksymalna prędkość: 350 km/h. Maksymalny zasięg z ładunkiem 1000 kg: 1365 km.